7. ONDERNEMINGEN, WERKGELEGENHEID, OMZET EN PERSONEELSKOSTEN⁴⁶

• In 2024 waren er in de binnenvaart in Europa 5.477 vrachtondernemingen actief (EU-27 plus Bosnië-Herzegovina, Servië en Zwitserland), waarvan 86% gevestigd is in de Rijnoeverstaten. Nederland is alleen al goed voor 3.302 vrachtbedrijven (60% van het totaal in Europa en 70% van de Rijnoeverstaten). Het aantal bedrijven in de Donaulanden bedroeg 254 in 2024 (wat overeenkomt met een aandeel van 4,6%). Het totaal aantal tewerkgestelde personen in het binnenvaartvrachtvervoer was 23.183 in 2024. Van het totaal aantal tewerkgestelde personen werkt 77,2% in de Rijnoeverstaten en 16,8% in de Donaulanden.
• In de sector van het passagiersvervoer lag het aantal ondernemingen in 2024 bij 5.103, waarvan 41,6% gevestigd is in de Rijnoeverstaten en 10,3% in de Donaulanden. Tussen 2011 en 2024 laat het aantal binnenvaartondernemingen dat in Europa aan passagiersvervoer doet, een opwaartse trend zien. In vergelijking met 2011 waren er in 2024 44,5% meer ondernemingen. In 2024 stonden er 29.055 personen geregistreerd als werkzaam in het Europese binnenvaartpassagiersvervoer.
• De omzet in het binnenvaartvrachtvervoer in de EU-27 (plus Zwitserland, Bosnië-Herzegovina en Servië) bereikte bijna 7,5 miljard euro in 2024 en lag daarmee onder de 7,9 miljard euro in 2023. De Rijnoeverstaten waren goed voor 90% van dit cijfer. In het binnenvaartpassagiersvervoer steeg de omzet naar 4,2 miljard euro in 2024 (tegen 3,1 miljard euro in 2023), wat een verder herstel inhoudt na de coronapandemie. Van deze omzet in het passagiersvervoer komt 70% voor rekening van de Rijnoeverstaten.

AFBEELDINGEN 1 EN 2: ONTWIKKELING VAN HET AANTAL ONDERNEMINGEN EN DE WERKGELEGENHEID IN HET GOEDEREN- EN PASSAGIERSVERVOER IN DE BINNENVAARTSECTOR IN EUROPA




ch7_fig1_raw data
ch7_fig2_raw data
Bronnen: De cijfers zijn deels gebaseerd op schattingen. Eurostat [sbs_na_1a_se_r2] tot 2020 en [sbs_sc_ovw] vanaf 2021. Luxemburg is buiten beschouwing gelaten omdat de gegevens niet betrouwbaar genoeg zijn.

 

ONDERNEMINGEN EN WERKGELEGENHEID IN HET GOEDERENVERVOER

• Belangrijkste trends op de arbeidsmarkt voor de binnenvaart: het blijft voor veel binnenvaartondernemingen een uitdaging om goed opgeleide bemanningsleden te vinden en te behouden. De sector kampt met structurele problemen zoals een tekort aan arbeidskrachten, een vergrijzende beroepsbevolking, moeite met de instroom van jongeren, strengere eisen voor opleidingen en certificaten en stijgende loonkosten. Dit alles zet het concurrentievermogen en de groei van de sector op de lange termijn onder druk.
• Volgens cijfers van Eurostat waren er in 2024 5477 binnenvaartondernemingen in het goederenvervoer actief in Europa (EU-27 plus Bosnië-Herzegovina, Servië en Zwitserland).⁴⁷ Ongeveer 86% hiervan (4730 ondernemingen) stond geregistreerd in Rijnoeverstaten.⁴⁸ Alleen al in Nederland waren dat 3302 binnenvaartondernemingen in het vrachtvervoer, oftewel 60% van het totale aantal in Europa en 70% van het totale aantal in de Rijnoeverstaten. Sinds 2011 is het aantal binnenvaartondernemingen in het goederenvervoer in Europa licht gedaald (zie afbeelding 1). In 2024 lag het aantal ondernemingen 9,5% lager dan in 2011.
• Het aantal ondernemingen in de Donaulanden is relatief klein (254,⁴⁹ wat overeenkomt met een aandeel van 4,6%), vergeleken met het aandeel van de Donau in de totale vervoersprestatie op de binnenwateren van de EU-27 (14%).⁵⁰ In dit verband moet worden opgemerkt dat de bedrijven in het Donaustroomgebied door historische redenen gemiddeld groter zijn. Veel bedrijven in het Donaustroomgebied zijn namelijk voormalige grote staatsbedrijven. In het Rijnstroomgebied zijn de bedrijven gemiddeld juist heel klein: met name in het segment droge lading in Nederland, Frankrijk en België zijn dit vaak familiebedrijven met maar één of twee schepen.

 

TABEL 1: AANTAL WERKZAME PERSONEN PER BINNENVAARTONDERNEMING IN HET GOEDERENVERVOER IN DE RIJNOEVERSTATEN

België	1,9
Nederland	2,8
Frankrijk	3,3
Duitsland	11,0
Zwitserland	20,4
Rijnoeverstaten algemeen	3,8


Bron: Eurostat [sbs_na_1a_se_r2] en [sbs_sc_ovw]
 

AFBEELDING 3: AANTAL BINNENVAARTONDERNEMINGEN IN HET GOEDERENVERVOER IN EUROPA IN 2024 *


ch7_fig3_raw data
Bronnen: Eurostat [sbs_na_1a_se_r2] en [sbs_sc_ovw]
* De gegevens voor België hebben betrekking op 2023. Luxemburg is buiten beschouwing gelaten omdat de gegevens niet betrouwbaar genoeg zijn. Voor Ierland zijn er geen afzonderlijke gegevens beschikbaar omdat ze vertrouwelijk zijn. Voor Italië en Polen wordt het hoge aantal bedrijven in verhouding tot het vrachtvolume verklaard door de structuur van de binnenvaart. In beide landen zijn de meeste ondernemingen zeer klein.

 
• Het aantal werkzame personen in het goederenvervoer in de binnenvaart bestaat uit zelfstandigen, meehelpende gezinsleden en werknemers. In 2024 bedroeg het totale aantal van deze variabele 23.183 (EU-27 plus Bosnië-Herzegovina, Servië en Zwitserland). Het aantal werkzame personen in de Rijnoeverstaten bedroeg 77,2%, in de Donaulanden 16,8% en in ondernemingen in landen buiten het Rijn- en Donaustroomgebied 6%. Tussen 2011 en 2024 is het aantal werknemers licht gedaald. In de periode tussen deze jaren nam het aantal werknemers met 5,6% af.

 

AFBEELDING 4: AANTAL WERKZAME PERSONEN IN HET GOEDERENVERVOER IN DE BINNENVAART IN EUROPA IN 2024 *


ch7_fig4_raw data
Bronnen: Eurostat [sbs_na_1a_se_r2] en [sbs_sc_ovw]
* De gegevens voor Denemarken hebben betrekking op 2023. De gegevens voor Frankrijk hebben betrekking op 2022. De gegevens voor Oostenrijk hebben betrekking op 2021. Luxemburg is buiten beschouwing gelaten omdat de gegevens niet betrouwbaar genoeg zijn. Voor Ierland, Portugal en Slovenië zijn er geen afzonderlijke gegevens beschikbaar omdat ze vertrouwelijk zijn. Voor Italië en Polen, zie de opmerking bij afbeelding 3.

 
• Er kan worden vastgesteld dat Duitsland meer dan twee keer zoveel werkzame personen in het goederenvervoer in de binnenvaart heeft als Frankrijk, terwijl Frankrijk een groter aantal ondernemingen heeft. Deze gegevens weerspiegelen de kleinere gemiddelde omvang van Franse bedrijven in vergelijking met Duitse bedrijven. Franse bedrijven hadden in 2024 3,3 werknemers per bedrijf, tegenover 11,0 werknemers per bedrijf in Duitsland.
• In dit verband wordt onderstreept dat de cijfers van nationale werkgelegenheidsinstanties of andere nationale instanties soms sterk afwijken van die van Eurostat, omdat de statistische arbeidsmarktconcepten die het vertrekpunt vormen van elkaar verschillen. Voor vergelijkingen tussen landen geniet Eurostat de voorkeur als bron, aangezien deze gegevens geharmoniseerd zijn voor alle landen en dus vergelijkbaar zijn.

 
 

ONDERNEMINGEN EN WERKGELEGENHEID IN DE PASSAGIERSVAART

• In 2024 werden in de passagiersvaart in Europa (EU-27 plus IJsland, Noorwegen, Noord-Macedonië, Servië en Zwitserland) 5103 binnenvaartondernemingen geteld. De geografische verdeling laat zien dat 41,6% hiervan geregistreerd staat in Rijnoeverstaten, terwijl deze ondernemingen in de Donaulanden goed zijn voor 10,3%. In tegenstelling tot het goederenvervoer in de binnenvaart is het aandeel van de binnenvaartondernemingen in het passagiersvervoer in Zuid-Europese landen vrij groot (27,9% in 2024). Bovendien zijn de Scandinavische landen in 2024 samen goed voor 9,4% van alle binnenvaartondernemingen in het passagiersvervoer.
• Tussen 2011 en 2024 bleef het aantal binnenvaartondernemingen in het passagiersvervoer in Europa onverminderd een stijgende lijn volgen (zie afbeelding 1). Het resultaat is dat er in 2024 44,5% meer ondernemingen zijn dan in 2011.
• De drie landen Nederland, Italië en Duitsland tellen de meeste ondernemingen. Qua aantal ondernemingen neemt Zwitserland een middenpositie in onder de Europese landen. Zoals hieronder te zien is, staat Zwitserland echter op de derde plek als het gaat om werkgelegenheid in de passagiersvaart. De reden voor dit verschil is dat Zwitserland de thuisbasis is van veel riviercruisemaatschappijen die meer werknemers hebben dan andere soorten bedrijven in de passagiersvaart.

 

AFBEELDING 5: AANTAL BINNENVAARTONDERNEMINGEN IN HET PASSAGIERSVERVOER IN EUROPA IN 2024 *


ch7_fig5_raw data
Bron: Eurostat [sbs_sc_ovw]
* De gegevens voor België hebben betrekking op 2023. De gegevens voor Servië en Bulgarije hebben betrekking op 2022. Luxemburg is buiten beschouwing gelaten omdat de gegevens niet betrouwbaar genoeg zijn. Voor Slowakije en Bosnië en Herzegovina zijn er geen afzonderlijke gegevens beschikbaar omdat ze vertrouwelijk zijn. Voor Polen wordt het hoge aantal bedrijven verklaard door de structuur van de binnenvaart. Zie eerdere opmerkingen.

 
• In 2024 waren er in de binnenvaartondernemingen in de passagiersvaart in Europa (EU-27 plus IJsland, Noorwegen, Noord-Macedonië, Servië en Zwitserland) in totaal 29.055 werknemers te werk gesteld. De cijfers voor de jaren 2020-2023 laten goed zien wat de impact was van de coronapandemie en hoe dit zich daarna hersteld heeft (zie afbeelding 2). De stijgende lijn in het aantal werkzame personen die zichtbaar is voor de periode van 2010 tot 2024 heeft zich na een dip weer voortgezet.
• Wat het aantal ondernemingen betreft, voert Nederland de ranglijst aan. Kijkt men echter naar het aantal werkzame personen dan staat Nederland slechts op de vierde plaats. De reden hiervoor is dat Nederland veel ondernemingen heeft die actief zijn in de dagtochtvaart in steden als Amsterdam. Deze rondvaartondernemingen zijn over het algemeen klein in vergelijking met de grote riviercruisemaatschappijen, die vaak in Zwitserland of Duitsland zijn gevestigd.
• Wat de werkgelegenheid betreft, lopen Duitsland en Italië voorop, gevolgd door Zwitserland en Nederland. Ongeveer 55% van alle werkzame personen in binnenvaartondernemingen in de passagiersvaart werkt in een van deze drie landen. De werkgelegenheid in de passagiersvaart in deze landen is vrij groot vanwege de talrijke meren (en rivieren in het geval van Duitsland) en door de vele riviercruisebedrijven in Duitsland en Zwitserland.

 

AFBEELDING 6: AANTAL WERKZAME PERSONEN IN DE PASSAGIERSVAART IN EUROPA IN 2024 *


ch7_fig6_raw data
Bron: Eurostat [sbs_sc_ovw]
* De gegevens voor Oostenrijk hebben betrekking op 2021. De gegevens voor Servië hebben betrekking op 2022. De gegevens voor Denemarken hebben betrekking op 2023. Voor Bulgarije, Tsjechië, Estland, Portugal, Slovenië, Slowakije, en Bosnië en Herzegovina zijn er geen afzonderlijke gegevens beschikbaar omdat ze vertrouwelijk zijn.

 
• Ongeveer 62% van alle werkzame personen in de passagiersvaart in de EU werkt in de Rijnoeverstaten. Het aandeel van de Donaulanden bedraagt 7%, dat van de Zuid-Europese landen 22% en de Scandinavische landen zijn samen goed voor 6%.

 

OMZET IN HET GOEDERENVERVOER IN DE BINNENVAART EN IN DE PASSAGIERSVAART

OMZET IN HET GOEDERENVERVOER IN DE BINNENVAART

• In 2024 werd voor de binnenvaartondernemingen in het goederenvervoer in de EU-27 (plus Zwitserland, Bosnië en Herzegovina en Servië) een omzet van ongeveer 7,5 miljard euro geregistreerd, vergeleken met 7,9 miljard euro in 2023 en in 2022.⁵¹ De Rijnoeverstaten waren samen goed voor ongeveer 6,7 miljard euro (dit komt overeen met 90% van de omzet in de EU-27, plus Zwitserland, Bosnië en Herzegovina en Servië). Voor Duitsland, kan sinds 2018 een opwaartse trend worden waargenomen.

 

AFBEELDING 7: JAARLIJKSE OMZET IN HET GOEDERENVERVOER IN DE BINNENVAART IN RIJNOEVER- EN DONAULANDEN (IN MILJOEN EURO) *




ch7_fig7_1_raw data
ch7_fig7_2_raw data
Bronnen: Eurostat [sbs_na_1a_se_r2], [sbs_sc_ovw], CBS voor gegevens van vóór 2021, Eidgenössische Steuerverwaltung (Zwitserse Federale Belastingdienst, FTA) voor gegevens van vóór 2021, schatting van de CCR op basis van gegevens van Eurostat voor Frankrijk voor 2019. Voor Zwitserland en Nederland moet erop gewezen worden dat er vanaf 2021 een structurele breuk in de gegevens is opgetreden. Dit hangt samen met het feit dat vanaf 2021 Eurostat-cijfers worden gebruikt die afkomstig zijn uit een nieuwe databank [sbs_sc_ovw]. In de voormalige Eurostat-databank [sbs_na_1a_se_r2] ontbraken omzetgegevens voor deze twee landen, waardoor voor de jaren vóór 2021 nationale databanken van het CBS en de FTA werden gebruikt.
* De waarde voor Nederlandse bedrijven tot (en met) 2020 is een schatting op basis van netto-omzetcijfers voor de gehele binnenvaartsector in Nederland. De cijfers voor Zwitserland voor gegevens tot (en met) 2020 werden omgerekend in euro tegen het jaargemiddelde van de wisselkoers.

 

TABEL 2: OMZET IN HET GOEDERENVERVOER IN DE RIJNOEVERSTATEN (IN MILJOEN EURO)

	2022	2023	2024
Nederlandse bedrijven	3.808	3.484	3.543
Duitse bedrijven	2.366	2.578	2.468
Franse bedrijven	407	403	393
Belgische bedrijven	290	318	318
Zwitserse bedrijven	244	314	313
Rheinstaaten *	7.115	7.097	7.035


Bron: Eurostat [sbs_sc_ovw]
De gegevens voor België in 2024 hebben betrekking op 2023.

 
• De geraamde omzet die in Donaulanden door binnenvaartondernemingen in het goederenvervoer werd behaald, bedroeg 584 miljoen euro in 2023, en 527 miljoen euro in 2024. Hierbij ontbreken de gegevens voor Servië voor 2022 en 2023, en de gegevens voor Oostenrijk voor 2022, 2023 en 2024.

 

TABEL 3: OMZET IN HET GOEDERENVERVOER IN DE DONAULANDEN (IN MILJOEN EURO)

	2022	2023	2024
Roemeense bedrijven	238	265	187
Servische bedrijven*	109	109	168
Hongaarse bedrijven	69	72	56
Bulgaarse bedrijven	60	62	43
Slowaakse bedrijven	49	47	44
Oostenrijkse bedrijven *	27	27	28
Kroatische bedrijven *	3	2	2
Donaulanden *	555	584	528


Bron: Eurostat [sbs_na_1a_se_r2], [sbs_sc_ovw]
* De gegevens voor Servië in 2022 en 2023 hebben betrekking op 2020, de gegevens voor Oostenrijk in 2022 en 2023 hebben betrekking op 2021.

 
• In de Europese regio’s buiten het Rijn- en Donaustroomgebied zijn Italië (76 miljoen euro), Polen (47 miljoen euro), Zweden (27 miljoen euro) en Tsjechië (23 miljoen euro) de landen met het hoogste omzetcijfer.⁵²

 

 

OMZET IN DE PASSAGIERSVAART

• Voor de binnenvaartondernemingen in de passagiersvaart lag de omzet in de EU (plus Zwitserland, Noorwegen, IJsland, Noord-Macedonië en Servië) in 2024 bij ongeveer 4,2 miljard euro, vergeleken met 3,1 miljard euro in 2023 en 2,7 miljard euro in 2022.
• De Rijnoeverstaten⁵³ waren in 2024 samen goed voor ongeveer 3,0 miljard euro, oftewel een aandeel van 70% in de totale omzet in de passagiersvaart in Europa.
• Voor de volgende omzetcijfers wordt er de nadruk op gelegd dat zij betrekking hebben op alle marktsegmenten in de passagiersvaart (dagtochten op rivieren en meren, riviercruises en veerdiensten). Voor sommige landen zijn de omzetcijfers vrijwel geheel terug te voeren op de riviercruises of dagtochten, of op beide activiteiten.
• De curves voor de omzet in de passagiersvaart wijzen op een sterk herstel dat na de Covid-pandemie in 2022 en 2023 intrad. De omzetcijfers voor deze jaren liggen vaak boven het niveau van vóór de pandemie.

 

AFBEELDING 8: JAARLIJKSE OMZET IN DE PASSAGIERSVAART IN DE BELANGRIJKSTE LANDEN (IN MILJOEN EURO) *


ch7_fig8_raw data
Bronnen: Eurostat [sbs_na_1a_se_r2] tot 2020, [sbs_sc_ovw] vanaf 2021, CBS voor gegevens van vóór 2021, FTA (CH) voor gegevens van vóór 2021 en schatting van de CCR op basis van gegevens van Eurostat alleen voor Frankrijk voor 2019. Voor Zwitserland en Nederland, zie de opmerkingen onder afbeelding 7. Voor een groot aantal landen zijn er geen gegevens tot 2020 beschikbaar.

 

TABEL 4: OMZET IN DE PASSAGIERSVAART IN DE RIJNOEVERSTATEN (IN MILJOEN EURO)

	2022	2023	2024
Zwitserse bedrijven	868 (e)	1.229 (e)	1.082
Nederlandse bedrijven	755	699	669
Duitse bedrijven	528	545	592
Franse bedrijven	406	515	575
Belgische bedrijven	17	31	34
Rijnoeverstaten	2.574 *	3.019 *	2.952


Bron: Eurostat [sbs_sc_ovw]
* Dit omvat een schatting voor Zwitserland, aangezien er in 2022 en 2023 geen gegevens beschikbaar waren.
(s) = schatting

 
• Volgens de thans beschikbare gegevens⁵⁴ liggen de omzetcijfers voor ondernemingen in de Donaulanden ver onder die van de ondernemingen in de Rijnoeverstaten. Voor sommige jaren en landen ontbreken bepaalde gegevens. Dit duidt vaak op een zeer lage economische activiteit van een sector, waardoor de cijfers niet hoog genoeg zijn om te worden gepubliceerd (om redenen van vertrouwelijkheid).
• De over het algemeen lage waarden van de Donaulanden met betrekking tot de omzet in de passagiersvaart houden niet per se in dat het passagiersvervoer over de Donau niets om het lijf zou hebben. Hier speelt een combinatie van factoren een rol, zoals het feit dat de meeste riviercruises op de Donau worden uitgevoerd door bedrijven die in Rijnoeverstaten gevestigd zijn. De omzet wordt in dat geval meegeteld in de Rijnoeverstaten en niet in de Donaulanden. Bovendien is het ook vaak zo dat de omzet in een Donauland laag uitvalt door het lage loonniveau in de Donaulanden. Lagere lonen en dus lagere personeelskosten betekenen lagere totale bedrijfskosten, met name in het segment passagiersvervoer, dat zeer arbeidsintensief is. Lagere totale bedrijfskosten impliceren dan weer lagere prijsniveaus en dus ook lagere omzetcijfers.

 

TABEL 5: OMZET IN DE PASSAGIERSVAART IN DE DONAULANDEN (IN MILJOEN EURO)

	2022	2023	2024
Oostenrijkse bedrijven	76 (e)	95 (e)	88
Hongaarse bedrijven	31	40	43
Roemeense bedrijven	20	22	23
Slowaakse bedrijven	14 (e)	14 (e)	13
Servische bedrijven	3	3 (e)	3 (e)
Kroatische bedrijven	2	3	3 (e)
Donaulanden *	147	178	173


Bron: Eurostat [sbs_sc_ovw]
* Dit omvat een schatting voor Oostenrijk en Slowakije voor 2022 en 2023. De gegevens voor Servië voor 2023 en 2024 hebben betrekking op 2022 en de gegevens voor Kroatië voor 2024 hebben betrekking op 2023.
(s) = schatting

 
• Twee landen in Europa buiten het Rijn- en Donaustroomgebied met een aanzienlijk omzetniveau in de passagiersvaart zijn Italië (788 miljoen euro in 2024) en Zweden (192 miljoen euro in 2024). Voor Italië geldt dat de omzet bijna volledig wordt gegenereerd door dagtochtschepen die actief zijn op meren en het personenvervoer in Venetië.